RSS

Archiwa tagu: zbór ewangelicki w Jędrzychowie

Historia ewangelickiego zboru w Jędrzychowie (woj. dolnośląskie)

Nie o ważnych odkryciach archeologicznych, a po raz kolejny o rozbudowanej historii miejsca, które istnieje od kilkuset lat, i które chowa wiele ciekawostek – tych odkrytych i tych, które jeszcze bądź nigdy – nie ujrzą światła dziennego.

Jędrzychów – wieś położona w województwie dolnośląskim w gminie Polkowice. W niej to znajduje się wzbudzający ostatnio kontrowersje i zaciekawienie nie tylko miejscowej ludności ewangelicki kościół, którego początki sięgają XIII w. Może nie bezpośrednio jego, a budowli, na fundamentach której został później stworzony. Ale po kolei.

W 1295 roku głogowski książę Henryk III wzniósł tu warownię, która w 1331 roku przeszła w ręce Zygmunta Krzysztofa von Rottenberga. 30 lat później Henryk V postanowił sprzedać ją wraz z całą gminą Polkowice oraz Chobienią. W 1419 roku budynek uległ zniszczeniu wskutek wojen husyckich, zaś w 1488 r., po przejęciu Głogowa przez Macieja Korwina, w zamku znalazł schronienie Jan II Żagański, ostatni książę głogowsko-żagański z dynastii piastowskiej. W końcu 12 września 1642 roku został on spalony przez wojska austriackie, a następnie zniszczony przez wojska szwedzkie. Po warowni zostały ruiny, nikt ich nie odbudował. Ich właścicielem w 1744 roku stał się Chrystian von Busse, który sześć lat później wzniósł na nich świątynię ewangelicką. W 1884 roku obok budowli dobudowano neogotycką, wolno stojącą wieżę, a w 1903 r. budynek odrestaurowano. Kościół cieszył się swoją świetnością do II. wojny światowej. Wtedy znów uległ on zniszczeniu, a jego odbudowania nikt się nie podjął. Pomieszczenie na parterze budowli służyło jeszcze tylko jako kaplica grzebalna miejscowej szlachty. W kryptach znajdowało się 21 zmumifikowanych zwłok. Wiele lat temu rozeszła się wieść, jakoby w podziemiach dawnego zboru, a dokładnie pod jego dzwonnicą, wycofujący się w lutym 1945 roku Niemcy ukryli kilkanaście tajemniczych skrzyń. Nie wiadomo co mogło się w nich znajdować. Podejrzewano broń, zrabowane dzieła sztuki i mapy ze strategicznymi obiektami wojskowymi w rejonie polkowicko-lubińskim. Ponadto, niektórzy starsi mieszkańcy okolicznych wsi opowiadali, że z tych podziemi prowadzi tunel do jednego z polkowickich kościołów. Po wojnie miał być on zasypany, lecz jeszcze długo po tym pojawiali się śmiałkowie, którzy próbowali przekonać się na własne oczy, czy tunel rzeczywiście istniał.

Nikomu to jednak się nie udało i nigdy nie odnaleziono składu skrzyń. Ale fama pozostała i od czasu do czasu powraca, jak bumerang, podsycając wyobraźnię poszukiwaczy skarbów. Nie oznaczało to jednak, że miejscowi „eksploratorzy” zostawią to miejsce w spokoju i pozwolą mu powoli niszczeć. Kiedy mieszkańcy dowiedzieli się, że w kryptach znajdują się mumie, a dojście do nich jest możliwe przez niezabezpieczone prowizoryczne wejście z desek z tyłu budynku, zaczęli bezpardonowo bezcześcić i zwłoki, i cały kościół.

Otwarto wieka, a mumie wyniesiono przed wejście do kaplicy grzebalnej. Tylko jedna z nich miała głowę, reszta została oderwana. Korpus dziecka, również bez głowy, ktoś przeniósł do piwnicy pod wieżą dzwonniczą i nadział na drewniany kołek. Wandale spustoszyli kryptę. Wszędzie walały się trumny, a niektóre z nich były nawet nadpalone. Ślady wskazywały na to, że ktoś stawiał na nich świeczki. Z dwóch dużych natomiast niszczyciele zrobili coś na kształt pochylni, po której można było bez większych problemów wejść do środka dawnego zboru. Miejscowi mieszkańcy zawiadomili o tym władze, które podjęły decyzję o stworzeniu na dziedzińcu zbiorowej mogiły ozdobionej upamiętniającym to zdarzenie drewnianym krzyżem. Zatrudniono grabarza, który pozostałe szczątki wyciągnął przez małą dziurę w ścianie kaplicy grzebalnej. Na 20 ciał zamówił tylko cztery trumny, a pozostałe, walające się wokół ruin szczątki łamał na kolanie niczym deski. Następnego dnia zorganizowano pogrzeb z udziałem pastora ewangelickiego, księdza i reprezentanta gminy. Tydzień po pogrzebie okazało się, że w kaplicy grzebalnej nadal znajdują się kości, kręgosłupy i oderwane od czerepów warkocze.

Bezczeszczenie zwłok to jedno. A co stało się z samym kościołem?

Popadł w jeszcze większą ruinę. Przez wszystkie te lata częściowo był rozbierany i dewastowany. Kilkanaście lat po wojnie ktoś zdemontował organy i postawił je pod ścianą. Służyły one dzieciom za ślizgawkę i można było na nich zjechać z drugiego piętra na pierwsze. Z roku na rok, z miesiąca na miesiąc, a potem już z dnia na dzień ubywało desek i cegieł. Zaczęto nawet rozkradać ambonę na opał. Wszędzie walały się śmiecie i puszki po napojach alkoholowych. Budynek stał się miejscem libacji i spotkań towarzyskich, choć doprawdy ciężko jest bawić się w takich okolicznościach i tak ponurej scenerii.

Miejscowi mieszkańcy zgłaszali, że dewastacja zabytku następuje zbyt szybko i należałoby przedsięwziąć środki jego ochrony. Sprawą zainteresował się Marcin Drews, jeden z „Łowców przygód”, którzy zajmują się tropieniem zapomnianych zabytków. W czerwcu 2014 roku społecznicy napisali list, w którym rozwinęli makabryczną historię oraz brak zainteresowania zabytkiem ze strony właściciela i konserwatora. Dokument ten wysłano m.in. do ministerstwa kultury i dziedzictwa narodowego oraz prokuratury. Ta wszczęła postępowanie, jednak prawie z każdej strony nadchodziły wymijające i lekceważące odpowiedzi. Wątek profanacji zwłok umorzono, gdyż nastąpiło przedawnienie karalności tego przestępstwa. Natomiast ochroną i konserwowaniem zabytku miał zajmować się konserwator. Ważną rzeczą było ustalenie prawowitego właściciela tych terenów. W 2005 roku niemieckie Stowarzyszenie Miłośników Zamku Heinzenburg wydało polsko-niemiecką gazetkę pt. Szelest Bzu zawierającą informacje dotyczące planowanej odbudowy zabytku. Właśnie ich przedstawiciel chciał ów kupić. Według relacji mieszkańców Jacob Kuhn pojawił się w Jędrzychowie w 2005 roku. Tułał się między urzędem, a parafią i nikt nie potrafił wskazać, kto jest prawowitym właścicielem obiektu. Mieszkańcy twierdzą, że proboszcz chciał sprzedać teren, ale nie pozwoliła mu kuria. Ta z kolei twierdzi, że to inwestor się wycofał. Wersji jest tyle, ilu zaangażowanych w to ludzi. Jacob Kuhn chciał natomiast stworzyć w świątyni „centrum kultury europejskiej”. Po latach ten sam problem z ustaleniem właściciela miała legnicka prokuratura. Po otrzymaniu listu od „Łowców Przygód”, postanowiła wszcząć postępowanie w sprawie kościoła w Jędrzychowie. Według jej ustaleń właścicielem terenu oficjalnie jest parafia w Szklarach Górnych. Ale „faktyczną opiekę nad zabytkiem” miał sprawować proboszcz z parafii w Jędrzychowie.

Sprawą priorytetową było jednak załatwienie należytej ochrony kościołowi. Z tą kwestią zwrócono się do legnickiego konserwatora zabytków. Ten rozkładał jednak ręce i winą za niewłaściwy dozór obarczył swojego poprzednika, który urząd sprawował przez ponad 20 lat. Nowy proboszcz parafii w Jędrzychowie, tak jak nowy konserwator zabytków, obiecują, że w końcu zajmą się ochroną budowli. Ich pierwszym krokiem miałoby być zamurowanie drzwi i okien, by uniemożliwić wejście do zboru złodziejom. Kolejnym etapem odbudowy ma być opracowanie dokumentacji technicznej remontu budynku. Właściciel ma także zobowiązać się do naprawy dachu i wycięcia drzew wokół terenu. Szacowany koszt prac to ok. 200 tys. zł.

O kościele w Jędrzychowie krążyły różne legendy. Mieszkańcy z okolic Lubina, Polkowic i Głogowa mówili, że jest on przerażający. Niektórzy twierdzili, że w ruinach słychać było dziwne, jakby grobowe odgłosy i stukania. Wiedzieli, że w środku znajdują się mumie przez setki lat chowane w kryptach. Łaciński napis nad kaplicą grzebalną „quiescant in pace” oznaczał „niech spoczywają w pokoju”. Jak na ironię napis ten jednak ani trochę nie pokrywał się ze stanem faktycznym danego miejsca.

Może się wydawać, że skoro jest ono tak drastycznie zdewastowane, to nie można znaleźć w nim już nic ciekawego, gdyż wszystko zostało rozkradzione i odsłonięte na przestrzeni tych wielu lat. Jednak nikt nie wie, co może jeszcze kryć w sobie cały kompleks. Być może w trakcie prac restauracyjnych budowlańcy pod nadzorem konserwatora zabytków odkryją coś, co przedstawi nam więcej faktów dotyczących historii tego miejsca bądź co ujawni kolejne jego tajemnice.

Agnieszka Kozera

Odnośnik do academii.edu: Historia ewangelickiego zboru w Jędrzychowie (woj. dolnośląskie)

Kościół ewangelicki w Jędrzychowie

Kościół ewangelicki w Jędrzychowie wraz z wieżą

Wnętrze kościoła

Wnętrze kościoła

Poddasze kościoła w Jędrzychowie

Poddasze

Grabarz w trakcie zakopywania szczątków

Grabarz w trakcie zakopywania szczątków

Makabryczny widok walających się mumii

Makabryczny widok walających się mumii

Reklamy
 
3 Komentarze

Opublikował/a w dniu 18 lutego 2015 w Archeologia ziem polskich

 

Tagi: , , , , , , , , , , ,